به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ هرچند طی این سال ها موضوع “مدرک گرایی” در قالب اینگونه گزارش ها توسط رسانه ها به تکرارگفته شده است اما باز هم به امید اینکه مثمر ثمر واقع شود ومسوولان به جای آمارسازی فکری جدی واساسی برای این معضل بکنند، موضوع را با کارشناسان بررسی می کنیم. در همین راستا خبرنگار خبرگزاری علم و فناوری برای کند وکاو این معضل با دکتر مجید ابهری پژوشگرو مدرس دانشگاه و همچنین دکتر وحید مهاجری جامعه شناس سیاسی و استاد دانشگاه گفت و گویی ترتیب دادیم که در ادامه می خوانید.

 

آثار و گفتاردلیل اثبات دانشوری است نه مدرک

دکتر مجید ابهری پژوشگرو مدرس دانشگاه در خصوص معضل مدرک گرایی تصریح کرد: کسب علم یکی از اهداف عالی انسان ها برای رسیدن به کمال و رشد معنوی است، از دیر باز تاکنون بسیاری از دانشمندان و متفکران، علم را برای ماهیت تکامل ساز آن کسب می کردند و نیاز به مدرک و سندی نداشتند چراکه آثار و گفتار آنها مهمترین دلایل اثبات دانشوری فرد بود.

وی افزود: متاسفانه بعد از رنسانس و انقلاب صنعتی و ظهور دانشگاه های کلاسیک، کسب مدرک هدف اصلی بخش اعظمی از افراد جوامع تبدیل شد تا جایی که دیگر مقصود کسب علم برای علم نبود بلکه مدرک گرایی به عنوان هدف نهایی مورد نظر افراد بود.

این آسیب شناس اجتماعی گفت: استفاده ازعناوینی مثل دکتر ومهندس قبل از نام ، به یک شان فرهنگی واجتماعی تبدیل شد و در کشور ما در دو دهه اخیر تب مدرک گرایی به ویژه دکترا به صورت یک سندروم همه گیر در آمد تا آن جا که عده قابل توجهی با نوشتن پایان نامه و پژوهش و کتاب و مقالات علمی به کمک آرزومندان کسب مدرک آمده و دیگر عناوین به عنوان عصای دست دانش پژوهان شد و پس از آن اگر کسی مطلبی می خواند فقط برای گذراندن یک دوره و کسب مدرک بود، از اینرو بسیاری از افراد به فکر افتادند تا برای عقب نماندن از غافله فرهنگ عاریتی، به دنبال کسب مدرک افتادند.

 

جایگاه ابن سینا و فارابی در جامعه امروزی

دکتر ابهری با اشاره به معضل و تب مدرک گرایی امروزه افزود: پس از آن ارجاع شغل و استخدام دیگربراساس تعهد، تجربه و تخصص نبود بلکه دارندگان مدرک در اولویت ویژه قرار داشتند. به طورقطع و یقین اگر ابن سینا و فارابی امروز در جامعه ما بودند شاید کسی اجازه تدریس حتی در دبستان هم به آنها نمی دادند چون مدرک دکترا یا مدارک دیگررا نداشتند.

 

مدرک گرفتن به چه قیمتی؟

این متخصص علوم رفتاری درادامه تاکید کرد: متاسفانه آنقدردارا بودن مدرک در جامعه مهم شده است که در خواستگاری و روابط عاطفی نیزبه عنوان یک ارزش قابل ارزیابی مورد توجه قرار گرفته است، حداقل بخش قابل توجهی ازخانواده ها فرزندانشان آواره کشورهای دیگرشدند و به دنبال آن خود باختگی فرهنگی و آسیب های دیگربه آنها چنگ و دندان نشان داد و دلخوشی والدین فقط کسب مدرک بود.

ابهری با بیان این مطلب که باید از این مدرک گرایی به عنوان ابزار تحقیرعلم فاصله گرفت، خاطرنشان کرد: باید حوزه های علمیه را الگوی این حرکت قرار داد چرا که هنوز در حوزه های علمیه علم برای علم آموخته می شود نه مدرک. متاسفانه امروزه اگر از هر کودک دبستانی هدف وی از آینده را بپرسید به طورقطع خواهیم شنید که می خواهد دکتر یا مهندس شود، یعنی جامعه به پلیس خوب یا کاسب شرافتمند نیاز ندارد؟ بنابراین خانواده ها باید درمدرک گرایی تجدید نظر کنند و دولت نیز باید در ارزشیابی افراد علم را ملاک رشد معنوی قرار دهد.

 

تحصیلکردگان واقعی از معضل مدرک گرایی آسیب دیدند

همچنین دکتروحید مهاجری جامعه شناس سیاسی و استاد دانشگاه نیز در این رابطه گفت: واقعا مدرک گرایی در جامعه ایران یک معضل جدی و قابل تاملی است، به صورتی که هم خانواده ها وهم سیستم سیاسی و دانشگاهی و علمی ما را درگیر خود کرده است. بنابراین هر کدام به نوعی از آن رنج می برند، اما بیشترین کسانی که از این موضوع رنج می برند و ضرر می کنند تحصیلکردگان واقعی جامعه ما هستند که علم و دانش برایشان مهم و ارزشمند بوده و متاسفانه با شرایط جامعه امروز ما بسیار آسیب دیدند.

 

ایران 5برابرکشورهای پیشرفته دنیا دانشگاه دارد

طبق آخرین گزارش ها ایران با جمعیت 80 میلیونی و دارا بودن 2هزار 640دانشگاه، 5برابر کشورهای پیشرفته دنیا دانشگاه دارد، این در حالی است که کشورهای چین و هند با آن همه جمعیت، چین 2هزارو 481 دانشگاه و هند تنها هزارو620 دانشگاه دارد.

این جامعه شناس درخصوص معضل توسعه دانشگاه ها در ایران افزود: در گزارشی که از موسسه CISC منشرشده نشان می دهد که تعداد دانشگاه ها در بیشتر کشورهای دنیا زیر 500 تا است یعنی کشورهای پیشرفته بالا تر از 500 دانشگاه ندارند به طور مثال آلمان 412 ، انگلیس 291، کانادا 329، ایتالیا236 وهلند 423 دانشگاه دارند این در حالی است که ایران 2هزارو 640 دانشگاه دارد و این تعداد دانشگاه در ایران حدود 5هزار میلیارد تومان از بودجه کل کشور را به خود اختصاص داده است و نزدیک به 50درصد ازجمعیت بیکار جامعه راهمین دانشگاه ها توسعه و گسترش دادند.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: دانشگاه ها از یک طرف و حوزه های علمیه نیز طرف دیگر موضوع هستند چرا که اینها نیز تولید مدرک می کنند بخصوص حوزه علمیه قم که یک حوزه عریض و طویلی است و در مقطع لیسانس و دکترا معادل سازی می کند. بنابراین وقتی همه دارای یک مدرکی هستند و ادعا دارند این باعث می شود کار یدی و عملی جامعه پایین بیاید و انجام کارهای معمولی برای افراد واقعا سخت بشود.

 

دولتمردان مقصر اصلی مدرک گرایی

مهاجری با بیان این مطلب که اولین مقصر در رواج دادن به مدرک گرایی خود دولت مردان هستند، خاطرنشان کرد: متاسفانه سیاست گذاران و دولتمردان با سیاست های غلط و با توسعه دانشگاه ها و بالا بردن آمارتعداد دانشجویان به موضوع بیکاری دامن زدند، کاری که در دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد صورت گرفته است وهیچ کمکی نیز به توسعه علمی نکرده و پیشرفت دانش برای جامعه نداشتند.

وی افزود: از اینرودر سال های اخیر دانشگاه های علمی کاربردی ما همچون دانشگاه های دیگر افزایش چشمگیری داشتند که متاسفانه ازهر کوچه و خیابانی که عبور می کنیم تعداد آنها بیشتر از مدارس است در صورتی که این افزایش دانشگاه ها لزومی ندارد واگر تنها در هر استانی یک دانشگاه دولتی وجود داشت کفایت می کرد و پاسخگوی نیاز مردم بود.

 

دانشگاه های دولتی به کجا می روند؟

این استاد دانشگاه تاکید کرد: هم اکنون دانشگاه دولتی مانند دانشگاه تهران در مقطع کارشاسی ارشد تعداد زیادی دانشجو می پذیرد وعمده رشته ها نیزعلوم انسانی هستند که اکنون در هر کلاس 25 نفر دراین مقطع دانشجووجود دارد، در حالی که پیش از این هر کلاس 4 دانشجو بودند آن هم در دانشگاه های محدود زیرا همه دانشگاه ها توانایی جذب دانشجو در سطح ارشد را نداشتند و در مقطع دکترا نیز دو یا سه سال یکبار دانشجو می پذیرفت آن هم تنها دردانشگاه هایی مثل تهران، تربیت مدرس و شریف، در ضمن تا زمانی که یک دانشجوی دکتری از پایان نامه خود دفاع نمی کرد دانشگاه اقدام به گرفتن دانشجو نمی کرد اما متاسفانه اکنون در بعضی از رشته ها دانشجویان دکتری در دانشگاه های آزاد در هر کلاس 20 نفر نشستند و این آسیب جدی به علم می زند.

وی همچنین در خصوص افزایش دانشگاه های ناکارآمد وبی کیفیتی که امروزه در جامعه اقدام به گرفتن دانشجو وتولید مدرک می کنند، افزود: علاوه بر دانشگاه های کلان آزاد، دانشگاه هایی در شهرستانی مانند بندرانزلی وجود دارد که نه تنها هیات علمی ندارد بلکه ساختمان کافی هم برای این کار در اختیار ندرد اما 16 رشته در فنی مهندسی دانشجوی دکتری پذیرفته است و این یک مساله جدی وتاسف باراست.

سیاست غلط به علم ودانش آسیب زده است

این جامعه شناس سیاسی با بیان این مطلب که سیاست گذاری که وزارت علوم انجام داده آسیب جدی به علم و دانش وارد کرده، تصریح کرد: در گذشته دانشگاهی می توانست یک دانشجوی فوق لیسانس بپذیرد که حداقل یک استاد تمام و یک دانشیار در آن دانشگاه به عنوان هیات علمی وجود داشت اما در حال حاضر استادان رشته های ما در سطح استادیار هم نیستند بلکه مربی هستند وآن هم تازه وارد سیستم اکادمیک دانشگاهی شدند و این می شود که به راحتی دانشجوها وارد می شوند وبی سوادی و ضعف علمی دانشجویان در دانشگاه زیاد شده، دانشجویان تحصیلات تکمیلی در زمینه علمی ورشته خود بسیارضعیف هستند تا جایی که حتی نمی توانند پایان نامه های خودشان را بنویسند و این یک معضل جدی است و برای همین است که رشد علمی در جامعه شکل نگرفته است .

 

چرا انقدر مدرک گرایی در جامعه مهم شده؟

وی در پاسخ به این سوال که چرا امروزه مدرک گرایی در جامعه ایرانی رواج پیدا کرده است؟ گفت: دلیل آن نیز به سیستمی که سیاست گذاران ما تعریف کردند بر می گردد، به عنوان مثال در حال حاضر قانون شده کسانی می توانند در مجلس شورای اسلامی شرکت کنند که مدرک دانشگاهی داشته باشند بنابراین همه کسانی که می خواهند نامزد نمایندگی بشوند به هر قیمتی شده از دانشگاه های مختلف مدرک می گیرند این درحالی است که فرد در کلاس و دانشگاه حضور فیزیکی ندارد و در پی آن، فرد از لحاظ سطح علمی به شدت ضعیف است و فقط مدرکی را با پول خریده است.

مهاجری افزود: 80 درصد وزرای کشور انگلیس مدرک لیسانس دارند، درحالی که در کشورما همه مسئولان را باید دکتر صدا کنند و این باعث رواج مدرک فروشی و مدرک گرایی در جامعه می شود در صورتی که به نظر من کسی که وارد کار سیاسی می شود لزومی ندارد که حتما تحصیلات تکمیلی داشته باشد چه بسا هستند کسانی که دیپلم دارند اما کارهای حزبی وسیاسی می کنند، بنابراین دکترا برای کسانی است که رسالتشان تولید علم و پیشبرد مرز دانش جامعه در یک حوزه تخصصی است.

این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: مدرک گرایی نه تنها در سیستم سیاسی و خانواده ها معضل شده است بلکه گریبان گیر مدارس و دانش آموزان هم شده وخرید مدرک به سطوح دبیرستان ها هم رسیده است، یعنی دانش آموز به راحتی مدرک دیپلم خود را می خرد در صورتی که از لحاظ علمی در سطح دیپلم نیست. متاسفانه مدارس غیر انتفاعی ظلم بسیاری در حق علم می کنند و به راحتی با پول مدرک می دهند وهمین دانش آموز با سطح پایین وارد دانشگاه می شود و نام دانشجو را با خود یدک می کشد فردی که از نظرعلمی پوچ است و نتیجه آن این است که دانشجویی کلمه خسیس را با دوتا صاد می نویسد.

 

مدرک فروشی در دانشگاه های مجازی

دکتر مهاجری در ادامه گفت: متاسفانه دانشگاه های دولتی هم با گسترش دانشکده های خود با نام پردیس، خودگردان، شبانه و مجازی به فروش مدرک اقدام می کند. به طور مثال دانشگاه تهران 40 نفر در یکی از رشته ها در مقطع فوق لیسانس دانشجوی مجازی پذیرش می کند، دانشجویی ک نمی تواند از حضور استاد استفاده کند واقعا چه منطق و توجیهی پشت این عملکرد وجود دارد که این تعداد دانشجو در فضای مجازی آن هم با وضعیت اینترنتی که در کشورما وجود دارد آیا این همان مدرک فروشی نیست؟ دراین صورت وضعیت مقالات ما چگونه خواهد بود؟ چه کسانی باید تولید علم و دانش بکنند؟

 

به دنبال موفقیت در دانشگاه نباشید

**در همین خصوص با محمد رضا هم کلام شدیم، جوانی که می گوید، برای رسیدن به کنکورپدر و مادرش از ابتدای دبیرستان برای او هزینه های هنگفتی کردند واز طرفی هم هیچگاه مانند همکلاسی هایش از مدرسه رفتن و درس خواندن لذت نبرد. او می گوید، پس از اینکه کلاس درسش تمام می شد باید به کلاس های فوق العاده می رفت و برای کنکور آماده می شد.

محمد رضا می گوید، مرتب پدرو مادرم برای من برنامه ریزی می کردند، ازاین کلاس به اون کلاس، نه تفریحی نه گردشی، هیچگاه طعم در کنار خانواده بودن را نچشیدم.

او می گوید، خلاصه با هر دردسری که بود وارد دانشگاهی شدم که هیچ علاقه ای به رشته قبولیم نداشتم، با هرزحمتی که شد یک سال را در دانشگاه گذراندم و پس ازآن به پیشنهاد دوستم به شرکت خصوصی او رفتم اما با مخالفت شدید خانواده روبه رو شدم ولی اینبار خودم برای آینده ام تصمیم گرفتم.

این جوان موفق در ادامه می گوید، به خاطر اینکه من اطلاعات کامپیوتری و برنامه نویسی ام خوب بود در آن شرکت مشغول کار شدم و اکنون از کارم بسیار راضیم و لذت می برم همیشه از این جهت خداروشکرکردم که راه درست را به من نشان داد. از دوستم نیزممنونم که من را در راه درست راهنمایی کرد و اکنون یکی از سرمایه گذاران آن شرکت هستم.

 

تحصیلات تنها راه موفقیت نیست

در مقابل با جوان دیگری گفت و گو کردیم که پس از سال ها تلاش و درس خواندن اکنون دنبال کار مناسب است، مجتبی بیکی جوانی که اکنون در رشته مهندسی برق در مقطع کارشناسی ارشد فارغ التحصیل شده اما کار مناسب نه تنها مرتبط با رشته خود بلکه کار مناسب با تحصیلاتش را پیدا نمی کند.

مجتبی می گوید، اهل یزد است ودور از خانواده در تهران در یک دانشگاه دولتی تحصیل کرده است اما اکنون پس از اتمام تحصیلاتش بیکار است وهرجا دنبال کار می رود از او تجربه و سابقه کار می خواهند.

او می گوید، من واقعا از این وضعیت ناراحت و ناامید هستم از اینکه این همه سال وقت گذاشتم، تحصیل کردم اما اکنون بیکارم و فقط عنوان مهندسی را با خود یدک می کشم در حالی که هیچ ارگان و نهادی به چشم یک فرد مفید به من نگاه نمی کند و برای من ارزش قائل نیستند حالا ماندم چیکار کنم.

این جوان تحصیلکرده در پایان از مسئولان درخواست می کند که به فکرتحصیل کرده های بیکار باشند. ما جوان های این مملکت باید پس از فارغ التحصیل شدن چکار بکنیم؟ او می گوید: تا زمانی که مدرک نداریم دنبال کار بریم می گویند ما به آدم بی سواد کار نمی دهیم، هنگامی که سراغ درس و تحصیلات دانشگاهی می رویم برو می گردیم همان سازمان و ارگان، این بار می گویند هیچ اداره ای تحصیلکرده بی تجربه به کار نمی گیرد!

 

کلام آخر

پس ازاین همه صحبت و گفت و گو سوال های بی شماری در ذهنمان بی جواب می ماند؛ واقعا مشکل کجاست؟ چه باید کرد؟ تکلیف جوانان تحصیلکرده بی تجربه چیست؟ کجا تجربه کسب کنند؟ چرا با هزینه های گزاف وغیر ضروری دانشگاه های بی کیفیت و ناکارآمد ایجاد می شود؟ چرا دانشجوی بی سواد فارغ التحصیل می شود؟ فارغ از تحصیلات یعنی یک آدم بی علم ودانش؟ پس علم ودانش را کجا باید کسب کرد؟ دانشگاه کارش چیست؟ آیا استاد دانشگاه خود علم کافی برای انتقال آن به دانشجو را دارد؟ مقصر چه کسانی هستند؟ چرا نظام آموزشی ما فکری برای سامان دادن به این مشکلات و معضلات نمی کند؟

به امید روزی که به جواب سوال هایمان برسیم…

گزارش از: لیلا الیاسی


کانال دکتر مجید ابهری:
@drmajidabhari
سایت رسمی :
http://majidabhari.ir

صفحه ی رسمی ویدئویی دکتر مجید ابهری
مصاحبه های تصویری👈🏿
http://www.aparat.com/drmajidabhari